Rodzaj w języku angielskim

Inżynierka, czyli One small step for woman… one giant leap for womankind

Chcemy zwrócić Waszą uwagę na bardzo ciekawe językowo i społecznie zagadnienie, jakim jest rodzaj (po angielsku gender). Ponieważ jest to temat-rzeka, prześlizgniemy się tylko po jego (jej?) powierzchni, zachęcając Was do samodzielnych poszukiwań dalszych informacji.

Zanim zaczniemy, przypomnijmy symbole odpowiadające płciom:

female (płeć żeńska)
male (płeć męska)

rodzaj w języku angielskim

Wiecie zapewne, że – w przeciwieństwie do języka polskiego, gdzie fotel jest rodzaju męskiego, kanapa rodzaju żeńskiego a krzesło rodzaju nijakiego – rzeczowniki angielskie nie mają przypisanego rodzaju. Ma to swoje zalety – nie musimy na przykład pamiętać o odmianie przymiotników. Wygodny, wygodna i wygodne to w angielskiej wersji comfortable.

a comfortable armchair wygodny fotel
a comfortable sofa wygodna kanapa
a comfortable chair wygodne krzesło
comfortable

comfortablecomfortable

wygodny

Rodzaj w języku angielskim widoczny jest tylko w przymiotnikach dzierżawczych i zaimkach:

rodzaj żeński she her hers her herself
rodzaj męski he his his him himself
rodzaj nijaki it its its it itself

Większość rzeczowników, które odnoszą się do osób, tylko poprzez użycie właściwego zaimka mówi nam, czy chodzi o nauczyciela czy nauczycielkę, lekarza czy lekarkę, studenta czy studentkę, kuzyna czy kuzynkę, np:

teacher nauczyciel, nauczycielka
Our maths teacher is very nice. I really like her.
doctor lekarz, lekarka
Let's call the doctor. Do you know his number?
cousin kuzyn, kuzynka
When does your cousin come? Will she be here by noon?
student student, studentka
The student looked at her exam results with disappointment.
clerk urzędnik, urzędniczka
The clerk was very friendly. She helped me complete the form.
dentist dentysta, dentystka
There's no need to be afraid of the dentist, darling. He's very gentle.

Mamy jednak sporą grupę rzeczowników, które odnoszą się do konkretnej płci:

girl

girlgirl

dziewczyna

boy

boyboy

chłopiec, chłopak

woman

womanwoman

kobieta

man

manman

mężczyzna

Również członkowie rodziny mają swoje odpowiedniki przeciwnej płci:

grandmother

grandmothergrandmother

babka, babcia

grandfather

grandfathergrandfather

dziadek

aunt

auntaunt

ciotka

uncle

uncleuncle

wujek

father mother
uncle aunt
grandfather grandmother
brother sister
husband wife
son daughter
nephew niece

W formalnej korespondencji czy kontaktach możemy się zwrócić odrębnym słowem do kobiety lub mężczyzny:

sir madam

Podział na płeć widoczny jest także gołym okiem w wyższych sferach:

queen

queenqueen

królowa

king

kingking

król

king queen
prince princess
duke duchess
count countess
emperor empress
baron baroness
marquis marchioness

Rzeczownikom, w których końcówka -man sugeruje płeć męską, odpowiadają rzeczowniki z końcówką -woman:

policeman policewoman
businessman businesswoman
spokesman spokeswoman
chairman chairwoman
congressman congresswoman
fireman firewoman
horseman horsewoman
barman bramaid/barwoman
chairman chairwoman

Inna żeńska końcówka to -ess:

waiter waitress
actor actress
steward stewardess
host hostess
conductor conductress
god goddess
governor governess
headmaster headmistress

Spójrzcie jeszcze na inne przykłady, które nie mieszczą się w żadnej z powyższych grup:

sultan sultana
masseur masseuse
monk nun
wizard witch
hero heroine
bridegroom bride
widower widow
fiancé fiancée

Jeśli chodzi o zawody, zwolennicy języka neutralnego rodzajowo kręcą nosami na taki podział. Ich zdaniem, bardziej odpowiednie są nazwy, które nie sugerują płci, a tym samym nie powodują krzywdzących uprzedzeń, np:

police officer = policjant/-ka
flight attendant = steward/-essa
bartender = barman/-ka
postal worker / mail carrier = listonosz/-ka
chairperson = przewodniczący/-a
table attendant = kelner/-ka

male, female

Z drugiej strony, do zawodów, które tradycyjnie przypisywane są kobietom lub mężczyznom, dodaje się przymiotnik female lub male, aby zaznaczyć płeć osoby, np:

nurse pielęgniarka
male nurse pielęgniarz
model modelka
male model model
judge sędzia (on)
female judge sędzia (ona)

W języku polskim batalia toczy się o wprowadzenie feminatywów – żeńskich odpowiedników zawodów, które wielu osobom kojarzą się tylko z formą męską. Proponowane formy to np. inżynierka, architektka, ministra, psycholożka. Być może najlepszym rozwiązaniem byłyby formy neutralne, ale czy jesteśmy na nie gotowi? Jak miałyby brzmieć?

żeńskie i męskie nazwy zwierząt

Kolejna grupa rzeczowników angielskich, w których mamy rozróżnienie na rodzaj żeński i męski, to nazwy zwierząt, np:

lion lioness lew - lwica
gander goose gąsior - gęś
fox vixen lis - lisica
stallion mare ogier - klacz
cock/rooster hen kogut - kura
drone bee truteń - pszczoła
boar sow knur - locha
tiger tigress tygrys - tygrysica
drake duck kaczor - kaczka
colt filly źrebak - źrebica
stag hind jeleń - łania
bull cow byk - krowa

Mr, Mrs, Miss, Ms

Kiedy na początku lat 70. w Stanach Zjednoczonych w ramach dodatku do New York Magazine ukazało się pismo Ms, jego tytuł stanowił dla niektórych zagwozdkę. W znakomitym eseju The His'er Problem, Anne Fadiman przytacza anegdotę o rozmowie w sprawie pracy, podczas której zapytana o ulubioną prasę, nie wiedziała, jak prawidłowo wymówić tytułu nowego pisma. W tamtych czasach Ms, czyli forma tytularna dziś stosowana powszechnie wobec kobiet, które nie chcą zaznaczać swojego stanu cywilnego, była czymś nowym. W użyciu były dotychczas tylko dwie formy: Mrs dla mężatek i Miss dla panien. Ponieważ język określa rzeczywistość, dla kobiet bardzo istotne było wprowadzenie nowego słowa, które dawałoby im podmiotowość w oderwaniu od krzywdzących patriarchalnych konotacji.

W języku polskim na szczęście mamy uniwersalną formę pani, a panna czy panienka trącą myszką, choć z jakiegoś powodu niektóre formularze w rubryce „stan cywilny” nadal narzucają pannę zamiast nowoczesnego stanu wolnego.

Mężczyźni nie mają takiego problemu. Nie przewidziano dla nich form tytularnych, które wskazywałyby na fakt pozostawania w związku małżeńskim lub nie. Mężczyzna to zawsze Mr.

O co w tym wszystkim chodzi? Serdecznie polecamy esej The His'er Problem – znajdziecie go w zbiorze
Ex Libris: Confessions of a Common Reader, który był też wydany w polskim tłumaczeniu przez wydawnictwo Znak pod tytułem Ex Libris. Wyznania Czytelnika (ciśnie się na usta: i czytelniczki!), a jeśli nie uda się Wam do niego dotrzeć, warto zapoznać się przynajmniej z analizami, które sprowokował, np .

gender-neutral pronouns, czyli zaimki neutralne rodzajowo

Nie możemy pominąć milczeniem osób, które nie identyfikują swojej płci na podstawie podziału na kobiety i mężczyzn (po angielsku non-binary lub genderqueer). Tradycyjny podział na dwie płcie, a co za tym idzie na odpowiadające im zaimki, jest dla tych osób wykluczający. Dlatego najczęściej wybierane są zaimki they, their, them, czyli te, które standardowo przewidziane są dla liczby mnogiej i nie sugerują płci. Nie jest to jednak rozwiązanie doskonałe, podobnie jak stosowanie zaimka one. Rzadsze w użyciu są zaimki określane jako Spivak pronouns, które zaproponował amerykański matematyk Michael David Spivak. Znaleźliśmy dla Was obszerny artykuł ze szczegółowym omówieniem tematu. W artykule z dziennika The Guardian możecie natomiast zapoznać się z wynikami badań potwierdzającymi, że neutralne zaimki, czyli takie, które nie określają płci, mają wpływ na zniesienie mentalnych uprzedzeń, które faworyzują płeć męską, a także na wzrost pozytywnego nastawienia wobec kobiet oraz osób LGBT.

everyone – he, she, they?

Czy mężczyźni chcieliby być określani zaimkiem czy rzeczownikiem przypisanym płci żeńskiej? Wyobraźmy sobie grupkę mężczyzn, do których ktoś woła na powitanie: Cześć, babeczki! Chyba łatwo przewidzieć reakcję, prawda? Zwłaszcza w niektórych kręgach...

Trudno się więć dziwić kobietom, że nie zgadzają się na dominację męskich form tam, gdzie chodzi również o kobiety. Przykładem z języka angielskiego mogą tu być sytuacje, w których pojawiają się znane Wam zapewne zaimki dla 3. osoby liczby pojedynczej:

everyone/everybody

Everyone, czyli każdy – to przecież mężczyzna lub kobieta. Dlaczego zatem kobiety miałyby przymknąć oko na taki przykład:

Everyone should bring his own laptop.

Przyznacie chyba, że brak w tym logiki? Sensowniejsze od ograniczającej męskiej formy jest zatem dodanie opcji żeńskiej – w języku polskim sprawę załatwia zaimek swój, który nie ma odpowiednika angielskiego.

Everyone should bring his or her own laptop.

Mogłoby być po problemie, tyle że takie rozwiązanie nie zawsze wypada fortunnie pod względem stylistycznym, o czym możecie posłuchać w tym materiale.

Jak widzicie, najmniej kłopotliwym zaimkiem w takich sytuacjach okazuje się być they, mimo że jest to zaimek przeznaczony dla liczby mnogiej, a everyone to liczba pojedyncza.

Dla tych, którzy marszczą nosy na womansplaining, dla równowagi znaleźliśmy informacje na temat they w materiale z męskim lektorem.

Now everyone will find something for themselves, right?
Komentarze (1)

Od dłuższego czasu zadziwiało mnie użycie "they" zaraz po "everyone" - teraz juz wszystko jasne!

Zostaw komentarz:
Zaloguj się aby dodać komentarz. Nie masz konta? Zarejestruj się.
Blog